( 1 ) انس بن نضر بن ضمضم - عموى أنس بن مالك - از كنار گروهى از مسلمانان كه در گوشه‌اى نشسته بودند و عمر بن خطّاب هم در ميان آنها بود ، گذشت و پرسيد : چرا نشسته‌ايد ؟ گفتند رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله كشته شده است . پرسيد : زندگى پس از رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله را مىخواهيد چه كنيد ؟ برخيزيد و در همان راهى كه او كشته شد ، كشته شويد و خودش آن قدر جنگيد تا شهيد شد . ثابت بن دحداحه مشاهده كرد كه مسلمانان پراكنده شده‌اند و رشتهء كار از دستشان خارج شده است ، لذا فرياد زد : اى جماعت انصار ، به سوى من بياييد ، من ثابت بن دحداحه هستم ، اگر محمّد كشته شده است ، خداى محمد زنده است و نمىميرد ، پس در راه دينتان بجنگيد و بدانيد كه خداوند ياور پشتيبان شما است ! ( 2 ) به دنبال آن ، عده‌اى از انصار به سوى او شتافتند و با هم بر مشركين حمله كردند . در مقابل گروهى از مشركان خشن كه از جملهء آنها : خالد بن وليد و عمرو بن عاص و عكرمة بن ابى جهل و ضرار بن خطّاب ( برادر عمر ) بودند ، بر آنان حمله‌ور شدند و پس از مدتى درگيرى ، همراهان ثابت به شهادت رسيدند و آن‌گاه خالد با نيزه بر ثابت حمله كرد و او را به شهادت رساند و اينها آخرين افراد مسلمانان بودند كه كشته شدند و بعد از آن درگيرى پيش نيامد و در اين هنگام رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به همراه عده‌اى از اصحابش به سينهء كوه رسيدند . . . و جنگ متوقف شد . « 1 » اصحاب رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله كه به هر سو پراكنده شده بودند ، همگى بازگشتند و به بالاى كوه رفتند . . . و گروهى از قريش به همراه ابو سفيان از كوه بالا رفتند و وى فرياد زد : أعل هبل ، أعل هبل ؛ برتر شوى هبل ! ( يعنى دينت را بالا ببر ) . ( 3 ) قمى در تفسيرش مىنويسد : در اين حال رسول الله صلّى اللّه عليه و آله به امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : به او بگو : اللّه اعلى و أجل : خداوند بالا و برتر است . على آن را گفت : سپس ابو سفيان گفت : اى على ، همانا هبل به ما نعمت داد . سپس ابو سفيان گفت : اى على ، تو را به لات و عزّى ، آيا محمّد كشته شده است ؟ على عليه السّلام فرمود : خداوند تو را به همراه لات و عزّى لعنت كند ، به خدا قسم كه محمّد كشته نشده است و الان سخنان تو را مىشنود . « 2 » سپس ابو سفيان فرياد زد : قرار ما و شما سال آينده . و رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به على عليه السّلام فرمود : بگو : باشد . « 3 »

--> ( 1 ) . مغازى واقدى ، ج 1 ، ص 280 - 281 . ( 2 ) . تفسير قمى ، ج 1 ، ص 117 . ( 3 ) . همان ، ص 124 .